{"id":24100,"date":"2025-10-07T22:48:07","date_gmt":"2025-10-07T22:48:07","guid":{"rendered":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/?p=24100"},"modified":"2025-10-07T22:48:07","modified_gmt":"2025-10-07T22:48:07","slug":"nobelli-ekonomist-acemoglundan-yapay-zeka-uyarilari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/2025\/10\/07\/nobelli-ekonomist-acemoglundan-yapay-zeka-uyarilari\/","title":{"rendered":"Nobelli ekonomist Acemo\u011flu’ndan yapay zeka uyar\u0131lar\u0131"},"content":{"rendered":"

2024 Nobel Ekonomi \u00d6d\u00fcl\u00fcn\u00fc Daron Acemo\u011flu son d\u00f6nemlerde s\u0131k\u00e7a sorular ald\u0131\u011f\u0131 refah payla\u015f\u0131m\u0131 (payla\u015f\u0131lan refah), yapay zeka (YZ) ve \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini on madde halinde \u00f6zetledi.<\/p>\n

“Umar\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi basit ve k\u0131saca payla\u015fmak faydal\u0131 olur. Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde yeni y\u00f6netimin g\u00f6reve ba\u015flamas\u0131na da k\u0131sa bir s\u00fcre kald\u0131. Belki de \u015fimdi baz\u0131 hedefler \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmenin tam s\u0131ras\u0131 (her ne kadar yeni y\u00f6netimin bizi bu hedeflere do\u011fru y\u00f6neltece\u011fine inanc\u0131m neredeyse hi\u00e7 olmasa da)” ifadelerini kullanan Acemo\u011flu’nun \u00f6zetledi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015fler \u015f\u00f6yle;<\/p>\n

1. Refah\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 temel unsur<\/strong><\/p>\n

Payla\u015f\u0131lan refahtan kast\u0131m ekonomik b\u00fcy\u00fcmeden farkl\u0131 gruplar\u0131n (\u00f6rne\u011fin erkekler ve kad\u0131nlar, de\u011fi\u015fik etnik gruplar, farkl\u0131 e\u011fitim gruplar\u0131, farkl\u0131 dinlere ait insanlar vb.) a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 \u015fekilde faydalanmas\u0131 (gelirlerinin benzer oranlarda artmas\u0131). Bir grubu b\u00fcy\u00fck oranda zenginle\u015ftirirken bir\u00e7ok ba\u015fka gruba sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 oranda menfaat sa\u011flayan ekonomik b\u00fcy\u00fcme refah payla\u015f\u0131m\u0131na \u00f6rnek olamaz. Bu asl\u0131nda bir ekonomik ilkedir. Huzurlu ve uyumlu bir toplum refah payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 gerektirir. Ayr\u0131ca ger\u00e7ek\u00e7i bir ilkedir de. T\u00fcm e\u015fitsizliklerin yok olmas\u0131n\u0131n tek bir hareketle olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmez.<\/p>\n

“Payla\u015f\u0131m\u0131n k\u00f6klerinin i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131na dayanmal\u0131” <\/b><\/p>\n

2. Refah\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131na yeniden da\u011f\u0131t\u0131mla ula\u015f\u0131lamaz<\/strong><\/p>\n

Payla\u015f\u0131m\u0131n k\u00f6klerinin i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131na dayanmas\u0131 gerekir, (iyi) i\u015flerle ve maa\u015f art\u0131\u015flar\u0131 ile. G\u00fcvenceler ve bir miktar yeniden da\u011f\u0131t\u0131m da \u00f6nemlidir ancak tek ba\u015f\u0131na refah payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamaya yeterli de\u011fildir. Yeniden da\u011f\u0131t\u0131m sosyal demokrat \u0130skandinav \u00fclkelerinde sa\u011flam temellere dayal\u0131d\u0131r ancak orada bile bu, refah payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ana kayna\u011f\u0131 de\u011fildir. Yeniden da\u011f\u0131t\u0131ma dayanan refah payla\u015f\u0131m\u0131 politik ekonomi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bir anlam ifade etmez: toplumun bir kesimi s\u00fcrekli yoksul b\u0131rak\u0131l\u0131yorsa bu kesimin sa\u011flam bir da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 zorlayacak g\u00fcc\u00fc olamaz.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, vergi \u00f6ncesi e\u015fitsizlik \u00e7ok artarken t\u00fcm demografik gruplar i\u00e7in harcanabilir gelirin yeterince artmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yeniden da\u011f\u0131t\u0131m olsa bile, bu beraberinde ba\u015fka ciddi problemler getirecektir. \u0130\u015fleri olmayan insanlar ve vergi gelirleri artmayanlar\u0131n topluma katk\u0131lar\u0131 hissedilmez. Belki daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, bu ger\u00e7ek bir iki katmanl\u0131 toplum yaratabilir. Toplumun bir kesimi ekonomik olarak geli\u015fir ve gelirlerin ve vergilerin tek kayna\u011f\u0131 kendileri olduklar\u0131ndan t\u00fcm sosyal stat\u00fcye de sahip hale gelirler. Di\u011ferlerinin pay\u0131na d\u00fc\u015fen ise sadece vergi gelirlerinden yeniden da\u011f\u0131t\u0131m olur.<\/p>\n

\n
<\/div>\n

3. YZ kal\u0131c\u0131 ve etkisi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olacak<\/strong><\/p>\n

YZ\u2019n\u0131n gelece\u011fimizi belirleyecek teknoloji olaca\u011f\u0131 hakk\u0131nda neredeyse hi\u00e7 ku\u015fkum yok. \u00dcretkenli\u011fe \u00e7ok dikkate de\u011fer faydalar sa\u011flayacak. Ancak bu YZ\u2019y\u0131 nas\u0131l geli\u015ftirece\u011fimize ba\u011fl\u0131 ve tam etkilerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 zaman alacak. YZ\u2019n\u0131n etkileri hakk\u0131nda bir \u00e7ok belirsizlik var. Ayr\u0131ca, kan\u0131mca YGZ\u2019n\u0131n (yapay genel zeka) ne demek oldu\u011funu bilmek ve ne zaman gelece\u011fini tahmin etmek de zor. Bu da YZ\u2019n\u0131n belirsizli\u011fini artt\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

\u0130\u015flerin gelece\u011fini ve refah payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 YZ\u2019y\u0131 ve etkisini anlamadan d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz.<\/p>\n

“YZ\u2019n\u0131n nas\u0131l geli\u015ftirilece\u011fi bir se\u00e7im” <\/b><\/p>\n

4. YZ\u2019n\u0131n y\u00f6n\u00fc i\u015f\u00e7i-yanl\u0131s\u0131 da i\u015f\u00e7i-kar\u015f\u0131t\u0131 da olabilir<\/strong><\/p>\n

Benim d\u00fc\u015f\u00fcncem ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m temel olarak teknolojilerin \u015fekillendirilebilir oldu\u011funa dayan\u0131yor. Yani de\u011fi\u015fik \u015fekillerde geli\u015ftirilebilirler ve bunlar\u0131n da kiminin kazanc\u0131na kiminin ise kayb\u0131na yol a\u00e7an farkl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olabilir. Bu durum geni\u015f ve esnek bir teknoloji platformu olan YZ i\u00e7in \u00e7ok daha fazla ge\u00e7erlidir. YZ tahmin i\u015fleri i\u00e7in geli\u015ftirilebilir. Yaz\u0131 ve imajlar yaratmak i\u00e7in geli\u015ftirilebilir. Bilgi kayna\u011f\u0131 arac\u0131 olarak da geli\u015ftirilebilir. B\u00fct\u00fcn bu durumlarda YZ i\u015f\u00e7i-kar\u015f\u0131t\u0131 da olabilir (yani \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015flerine mal olacak otomasyona dayanan geli\u015fim) i\u015f\u00e7i-yanl\u0131s\u0131 da (yani \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015flerini daha iyi yapmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ve yeni ve daha sofistike i\u015fleri yapmalar\u0131na yarayacak bilgi teknolojisi olarak geli\u015fim). YZ\u2019n\u0131n nas\u0131l geli\u015ftirilece\u011fi bir se\u00e7im.<\/p>\n

5. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde YZ i\u015f\u00e7i-kar\u015f\u0131t\u0131 olarak geli\u015ftiriliyor<\/strong><\/p>\n

\u015eirketler YZ\u2019y\u0131 paraya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi temelde otomasyon ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc dijital reklamlar ile sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bunlar\u0131n hi\u00e7birisi i\u015f\u00e7i-yanl\u0131s\u0131 de\u011fil. Ayr\u0131ca kurulu\u015f modellerinin geli\u015fimi ve e\u011fitimi YGZ\u2019a ula\u015fma arzusu ile \u015fekilleniyor. Ancak YGZ daha fazla otomasyon demek. E\u011fer YZ genel zekaya ula\u015f\u0131rsa ve hemen her \u015feyi insanlar kadar iyi yapabilirse bu i\u015fleri insanlar\u0131n elinden alacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla gidilen y\u00f6n i\u015flerin el de\u011fi\u015ftirmesine ve daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlere yol a\u00e7acakt\u0131r ve bu refah payla\u015f\u0131m\u0131 ile uyumlu de\u011fil.<\/p>\n<\/div>\n

\n
<\/div>\n

6. Yeni bir y\u00f6n i\u00e7in politikalara ihtiya\u00e7 var<\/strong><\/p>\n

Daha \u00f6nceki iki noktay\u0131 beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce varaca\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7 YZ\u2019n\u0131n refah payla\u015f\u0131m\u0131 ile uyumlu bir y\u00f6n\u00fc oldu\u011fu halde bizim o y\u00f6nde gitmedi\u011fimiz olacakt\u0131r. \u00dcstelik, end\u00fcstri kendili\u011finden bir anda y\u00f6n de\u011fi\u015ftirmeyecektir. Dolay\u0131s\u0131yla bunun i\u00e7in bir m\u00fcdahale gerek. Bu da sadece h\u00fck\u00fcmetlerin (d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda) yeni y\u00f6n\u00fc \u00f6zendirecek ve YZ\u2019n\u0131n daha fazla zararl\u0131 (baz\u0131lar\u0131n\u0131n da i\u015f\u00e7i-kar\u015f\u0131t\u0131 oldu\u011fu) kullan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nleyici reg\u00fclasyonlar\u0131ndan ve politikalar\u0131ndan gelebilir.<\/p>\n

7. Yeni bir y\u00f6n i\u00e7in rekabetin olmas\u0131 gerekli<\/strong><\/p>\n

Yeni teknolojiler, \u00f6zellikle de radikal yeni y\u00f6nleri olanlar tipik olarak var olanlardan ziyade yeni \u015firketler taraf\u0131ndan gelir. Bu durum, s\u00f6z konusu var olan \u015firketlerin insanl\u0131k tarihinin \u015fimdiye kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en b\u00fcy\u00fck \u015firketleri oldu\u011funda daha da fazla ge\u00e7erlidir. \u00c7al\u0131\u015fan yanl\u0131s\u0131 YZ, artan rekabet ile, teknoloji sekt\u00f6r\u00fcnde var olan g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketlerin sahip olduklar\u0131 durumun bozulmas\u0131 ile ve YZ\u2019n\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fmesi ile birlikte var olur.<\/p>\n

8. Yeni bir y\u00f6n i\u00e7in de\u011fi\u015fik mimari se\u00e7eneklerin olmas\u0131 gerekli<\/strong><\/p>\n

Belki de daha tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k olarak, YZ\u2019ya yeni bir y\u00f6n vermek mimari se\u00e7eneklere sahip olmaktan ge\u00e7er. Basit olarak, \u00e7al\u0131\u015fan yanl\u0131s\u0131 YZ, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n elinde olan bir bilgi arac\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bu da ancak YZ\u2019n\u0131n g\u00fcvenilir, anla\u015f\u0131l\u0131r ve ger\u00e7ek zamanl\u0131 bilgiyi \u00e7e\u015fitli mesleklerdeki \u00e7al\u0131\u015fanlara sunmas\u0131yla olabilir. Ancak YZ\u2019n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki mimarisi (k\u0131smen YGZ d\u00fc\u015fleri nedeniyle) YZ\u2019n\u0131n \u00f6zerk bi\u00e7imde davranmas\u0131 \u015feklinde. Bu da YZ\u2019y\u0131 kara kutu haline getirmi\u015f durumda. Halbuki \u00e7al\u0131\u015fan yanl\u0131s\u0131 YZ\u2019n\u0131n karar al\u0131c\u0131 insanlara tavsiyelerde bulunmas\u0131 laz\u0131m (otonom olarak karar almak yerine). En iyi otonom olarak al\u0131nan kararlar\u0131n sonucu en iyi tavsiyeler\/bilgiler olmayabilir. \u00c7al\u0131\u015fan yanl\u0131s\u0131 YZ insan karar vericiler taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir olmal\u0131d\u0131r. Ancak \u015fu anki kara kutu yap\u0131lar\u0131yla bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n

<\/div>\n

Biraz geriye gidersek, asl\u0131nda ideal d\u00fcnyada h\u00fck\u00fcmet m\u00fcdahalesi farkl\u0131 teknolojik kararlara tarafs\u0131z olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc inovasyon yapanlar ve giri\u015fimciler hangi teknolojileri ne \u015fekilde geli\u015ftireceklerini b\u00fcrokratlardan ve yasa yap\u0131c\u0131lardan daha iyi bilirler. Ancak farkl\u0131 teknolojik y\u00f6nlerin maj\u00f6r sosyal sonu\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu baz\u0131 durumlarda (mesela fosil yak\u0131t \u2013 ye\u015fil enerji teknolojileri se\u00e7ene\u011fi gibi) h\u00fck\u00fcmet m\u00fcdahalesi teknolojiyi ve tasar\u0131m kararlar\u0131n\u0131 etkilemek durumunda kalabilir. Ancak bunun inovasyon te\u015fvikleri ve kararlar\u0131n\u0131n sosyal olarak daha yararl\u0131 y\u00f6ne \u00e7ekilmesinden daha fazla etkilenmesine yol a\u00e7mayacak en d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Demokrasi olmazsa olmaz <\/b><\/p>\n

9. T\u00fcm bunlar\u0131n olabilmesi i\u00e7in gereken \u015fey demokrasi<\/strong><\/p>\n

Teknolojinin \u015fu anki y\u00f6n\u00fc d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketler taraf\u0131ndan se\u00e7ildi ve destekleniyor. Yeni y\u00f6n olu\u015fturulmas\u0131 sadece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir demokratik bask\u0131 ile sa\u011flanabilir.<\/p>\n

10. K\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc: YZ demokrasiyi tehdit ediyor<\/strong><\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fteki teknolojik tercihler, \u00f6zellikle de sosyal medya ile ilgili olanlar, vatanda\u015flar\u0131n politik kat\u0131l\u0131m\u0131na ve demokrasiye zarar verdiler. Ayn\u0131s\u0131 ve hatta daha k\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fcn YZ i\u00e7in de ge\u00e7erli olmas\u0131 \u00e7ok olas\u0131. YZ\u2019n\u0131n manip\u00fclasyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teknoloji olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek. Bu da platform kararlar\u0131n\u0131n para kazanmak i\u00e7in demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131 cayd\u0131rmalar\u0131na daha fazla yol a\u00e7abilir. \u00dcstelik YZ sekt\u00f6r\u00fcndeki ortam da olduk\u00e7a anti demokratik. T\u00fcm kilit kararlar\u0131n \u00f6nde gelen teknolojici ve giri\u015fimci eksperler (yani kendileri) taraf\u0131ndan al\u0131nacak \u015fekilde yetkilendirilmesi gerekti\u011fine ve demokratik karar alma s\u00fcre\u00e7lerinin YZ\u2019\u0131n geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti\u011fine inan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bu sadece bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc yaratmakla kalm\u0131yor (YZ\u2019ya yeni y\u00f6n vermek i\u00e7in demokrasiye gereksinmemiz var ancak YZ demokrasilere zarar verdi bile) ayr\u0131ca YZ\u2019ya yeni y\u00f6n vermenin \u00e7ok g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu da g\u00f6steriyor. Ancak ben yine de bunun tamamen olanaks\u0131z oldu\u011funa inanm\u0131yorum.<\/p>\n<\/div>\n<\/p>\n

<\/p>\n

Kaynak :\u00a0https:\/\/www.bloomberght.com\/nobelli-ekonomist-acemoglu-ndan-yapay-zeka-uyarilari-3739328<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2024 Nobel Ekonomi \u00d6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alan Daron Acemo\u011flu yapay zeka hakk\u0131nda yeni uyar\u0131larda bulundu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24101,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[714,2909,83,211,1911],"manset":[],"class_list":["post-24100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","tag-calisan","tag-isleri","tag-kara","tag-tek","tag-yon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24100"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24105,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24100\/revisions\/24105"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24101"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24100"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kamucalisanlari.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=24100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}